หมอหลวง ในความหมาย คือ หมอที่รับราชการ ปรากฏหลักฐานมาตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนต้นในทำเนียบศักดินา มีข้อความในพระไอยกาตำแหน่งนาพลเรือนในตำแหน่งหมอหลวง ถ้าในตำแหน่งออกญา…นา ๒๐๐๐ ตำแหน่งพระ…นา ๑๖๐๐ ตำแหน่งออกพระ…นา ๑๔๐๐ ตำแหน่งหลวง…นา๘๐๐ ตำแหน่งขุน… นา ๖๐๐ หรือ ๔๐๐ แล้วแต่ตำแหน่ง ตำแหน่งหมื่นนา ๔๐๐ ตำแหน่งพัน…นา๓๐๐ เช่น "พระศรีมโหสถราชเจ้ากรมแพทย์หน้า นา ๑๖๐๐" ผู้เข้ารับราชการหมอหลวง จะได้รับเบี้ยหวัดเงินปีเช่น ข้าราชการอื่นๆแล้วยังได้รับเงินจากผู้ว่าจ้างรักษาถึงแม้ตามธรรมเนียม ประเพณีแล้ว จะไม่คิดค่ารักษา แต่ต้องเสียค่ายกครู นอกจากหมอหลวงจะรักษาเชื้อพระวงศ์ แล้วหมอหลวงบางคนยังต้องรักษาประชาชนธรรมดาด้วย ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีหลักฐานว่า หมอหลวงได้รับสิทธิพิเศษจากทางราชการ โดยสามารถไปเก็บสมุนไพรตามบ้านราษฎร หรือที่ของใครก็ได้ทั่วราชอาณาจักร โดยมีกระบองแดงและย่ามพระราชทาน

พิพิธภัณฑ์การแพทย์ไทยอภัยภูเบศร ได้เริ่มโครงการมาตั้งแต่ปี ๒๕๓๖  เพื่อรวบรวมความรู้ ตำรับ ตำรายา ดั้งเดิมของไทย รวมทั้งเครื่องมือ เทคโนโลยีในการผลิตยาในอดีต และนอกจากนี้ยังต้องการจัดแสดงตัวอย่างสมุนไพรที่เคยมีการใช้ ในอดีตไว้เพื่อเป็นพื้นฐานในการศึกาาวิจัยในอนาคต ทั้งยังต้องการรวบรวมวัฒนธรรมการรักษาพยาบาล ของไทยในอดีตไว้ให้ครนรุ่นหลังได้ศึกษาเรียนรู้ ซึ่งจะก่อประโยชน์ทั้งด้านการศึกษา การสาธารณสุข สังคม เศรษฐกิจ กล่าวได้ว่าปัจจุบัน พิพิธภัณฑ์การแพทย์ไทยอภัยภูเบศร เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่สำคัญแห่งหนึ่งของจังหวัดปราจีนบุรี